خبرگزاری مهر- گروه استانها: در سالهای اخیر، تغییرات الگوهای بارش در مناطق مختلف کشور از جمله استان لرستان به یکی از مهمترین شاخصهای پایش اقلیمی و برنامهریزیهای بخشهای مختلف اقتصادی، بهویژه کشاورزی و مدیریت منابع آب تبدیل شده است.
لرستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص در زاگرس میانی همواره از استانهای پُربارش کشور محسوب میشود، اما نوسانات بارندگی در سالهای اخیر نشان میدهد که این استان نیز از روندهای تغییر اقلیم و بینظمیهای بارشی در امان نمانده است.
میانگین بارشها بیشتر از سال قبل
بر اساس گزارش ارائهشده از سوی هواشناسی لرستان، میانگین بارش ثبتشده در سال زراعی جاری در سطح استان به ۴۰۷.۷ میلیمتر رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با سال گذشته افزایش قابل توجهی را نشان میدهد.
این وضعیت بیانگر شرایط نرمال در مقیاس استانی است، اما توزیع مکانی بارشها نشان میدهد که این نرمال بودن در سطح استان یکنواخت نیست و برخی مناطق با افزایش و برخی دیگر با کاهش نسبی بارش مواجه بودهاند. همین موضوع اهمیت تحلیل منطقهای دادههای بارش را دوچندان میکند.
لرستان استانی است که تنوع اقلیمی قابل توجهی دارد؛ از مناطق کوهستانی و سردسیر در شمال و شرق تا نواحی گرمتر در جنوب.
این تنوع موجب شده که میزان بارش در شهرستانهای مختلف تفاوتهای محسوسی داشته باشد. برای مثال، شهرهایی مانند شولآباد و سپیددشت همچنان در زمره مناطق پُربارش استان قرار دارند و بارشهای قابل توجهی را تجربه کردهاند، در حالی که برخی مناطق مانند سیلاخور یا ازنا در مقایسه با میانگین بلندمدت خود کاهش نسبی بارش را نشان میدهند.
مدیرکل هواشناسی لرستان با ارائه گزارشی از وضعیت بارندگی در سال زراعی جاری و مقایسه آن با سال گذشته و میانگین بلندمدت، جزئیات وضعیت بارش در ایستگاههای مختلف استان را تشریح کرد.
بهروز مرادپور در گفتوگو با خبرنگار مهر با استناد به جدول آماری بارندگی سال زراعی (از ابتدای سال زراعی جاری تا ۱۱ فروردین ۱۴۰۵) اظهار داشت: میزان بارش در ایستگاههای مختلف استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته و همچنین میانگین بلندمدت، دستخوش تغییراتی شده است.
وی با اشاره به ستون میانگین بلندمدت در جدول آماری گفت: مقایسه بارش سال جاری با دوره آماری بلندمدت نشان میدهد برخی ایستگاهها همچنان در محدوده نرمال یا بالاتر از نرمال قرار دارند، در حالی که تعدادی از ایستگاهها با کاهش نسبی بارش مواجه بودهاند.
در خرمآباد میزان بارش ثبتشده ۳۹۲.۷ میلیمتر بوده است
مرادپور با اشاره به دادههای ثبتشده در ایستگاههای سینوپتیک و اقلیمشناسی استان اظهار داشت: بررسی آمار بارش در نقاط مختلف لرستان نشان میدهد که میزان بارندگی در سال زراعی جاری نسبت به سال گذشته افزایش داشته، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت در برخی مناطق با نوساناتی همراه بوده است.
وی افزود: میانگین بارندگی استان در سال زراعی جاری ۴۰۷.۷ میلیمتر، در سال گذشته ۲۴۹.۱ میلیمتر و در بلندمدت ۳۹۲.۳ میلیمتر ثبت شده که بیانگر وضعیت نرمال در سطح استان است.
مدیرکل هواشناسی لرستان با تشریح وضعیت بارش در ایستگاههای مختلف استان اظهار داشت: در خرمآباد میزان بارش ثبتشده در سال زراعی جاری ۳۹۲.۷ میلیمتر بوده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۱۶۶.۷ میلیمتر و در میانگین بلندمدت ۳۹۱.۰ میلیمتر گزارش شده است.
جزئیات بارش در شهرستانهای لرستان
وی افزود: در شهرستان بروجرد نیز میزان بارش در سال زراعی جاری ۲۳۴.۱ میلیمتر، در سال گذشته ۱۶۷.۶ میلیمتر و در دوره بلندمدت ۳۶۱.۸ میلیمتر ثبت شده است.
به گفته وی، در کوهدشت بارشها در بلندمدت ۳۱۰.۸ میلیمتر، در سال گذشته ۱۹۸.۲ میلیمتر و در زراعی جاری ۴۰۳.۰ میلیمتر بوده است.
مرادپور ادامه داد: در الیگودرز میزان بارش در سال جاری به ۲۸۶.۱ میلیمتر رسیده، در حالی که این رقم در سال گذشته ۲۲۲.۴ میلیمتر و در بلندمدت ۲۹۳.۵ میلیمتر ثبت شده است.
وی همچنین درباره پلدختر گفت: در این شهرستان بارش سال زراعی جاری ۴۲۰.۲ میلیمتر، سال گذشته ۱۶۱.۶ میلیمتر و میانگین بلندمدت ۳۱۲.۷ میلیمتر بوده است.
مدیرکل هواشناسی لرستان افزود: در دورود میزان بارشها در بلندمدت ۴۸۴.۸ میلیمتر، در سال گذشته ۲۸۲.۹ میلیمتر و در سال زراعی جاری ۳۴۷.۵ میلیمتر ثبت شده است.
به گفته وی، در الشتر نیز بارش سال زراعی جاری ۳۱۶.۳ میلیمتر، سال گذشته ۲۲۹.۶ میلیمتر و در بلندمدت ۳۷۰.۷ میلیمتر بوده است.
مرادپور ادامه داد: در نورآباد میزان بارش در سال جاری ۳۵۴.۵ میلیمتر، در سال گذشته ۲۶۲.۴ میلیمتر و در بلندمدت ۳۷۵.۳ میلیمتر ثبت شده است.
وی افزود: در ازنا نیز بارشها در سال زراعی جاری ۲۴۷.۳ میلیمتر، در سال گذشته ۲۲۵.۸ میلیمتر و در میانگین بلندمدت ۳۱۴.۲ میلیمتر بوده است.
به گفته وی، در رومشکان میزان بارش در سال جاری ۴۹۵.۴ میلیمتر، در سال گذشته ۲۲۱.۸ میلیمتر و در بلندمدت ۳۵۱.۲ میلیمتر ثبت شده است.
مرادپور اظهار داشت: در سرابدوره نیز بارشها در سال زراعی جاری ۳۸۵.۸ میلیمتر، در سال گذشته ۱۸۸.۲ میلیمتر و در بلندمدت ۳۹۸.۰ میلیمتر بوده است.
وی با اشاره به وضعیت معمولان گفت: در این شهرستان آمار بارش سال جاری ۵۶۷.۶ میلیمتر ثبت شده است.
بارندگی شول آباد به حدود ۱۰۰۰ میلی متر رسید
مدیرکل هواشناسی لرستان ادامه داد: در ایمانآباد میزان بارش در سال زراعی جاری ۴۰۱.۹ میلیمتر، در سال گذشته ۲۰۷.۱ میلیمتر و در بلندمدت ۳۶۱.۶ میلیمتر بوده است.
به گفته وی، در سیلاخور نیز بارشها در سال جاری ۱۹۵.۳ میلیمتر، در سال گذشته ۱۷۲.۹ میلیمتر و در میانگین بلندمدت ۲۸۰.۶ میلیمتر ثبت شده است.
مرادپور افزود: در سپیددشت میزان بارش در سال زراعی جاری ۵۹۴.۹ میلیمتر، در سال گذشته ۳۹۵.۹ میلیمتر و در بلندمدت ۵۶۶.۲ میلیمتر گزارش شده است.
وی همچنین درباره ریمله گفت: در این منطقه بارشها در سال زراعی جاری ۳۹۲.۶ میلیمتر، در سال گذشته ۲۰۷.۳ میلیمتر و در بلندمدت ۴۰۷.۴ میلیمتر بوده است.
در پایان، مرادپور خاطرنشان کرد: در شولآباد نیز میزان بارش در سال زراعی جاری ۹۱۴.۹ میلیمتر، در سال گذشته ۶۶۵.۸ میلیمتر و در میانگین بلندمدت ۷۱۱.۵ میلیمتر ثبت شده است.
مرادپور با اشاره به اهمیت تحلیل دادههای اقلیمی در مدیریت منابع آب و برنامهریزیهای بخش کشاورزی تصریح کرد: پایش مستمر وضعیت بارش در شهرستانهای استان نقش مهمی در تصمیمگیریهای کلان حوزه آب، کشاورزی و مدیریت بحران دارد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: ادارهکل هواشناسی لرستان به صورت مستمر وضعیت جوی و اقلیمی استان را رصد کرده و گزارشهای تحلیلی را در اختیار دستگاههای اجرایی و عموم مردم قرار میدهد.
روند بارشها در همه ۱۶ ایستگاه استان افزایش داشته است
بنابراین گزارش، بررسی جزئیتر دادهها در سطح شهرستانها نشان میدهد که روند بارش نسبت به سال گذشته در تمامی ۱۶ ایستگاه مورد بررسی (بهجز معمولان که داده کامل ندارد) افزایش داشته است.
به عبارت دیگر، ۱۰۰ درصد شهرستانهای دارای آمار کامل، رشد بارش نسبت به سال گذشته را تجربه کردهاند.
این موضوع نشاندهنده آن است که سال زراعی جاری در مقایسه با سال گذشته، از نظر بارندگی سالی پُربارانتر برای کل استان بوده و تا حدی بخشی از کاهشهای سالهای قبل را جبران کرده است.
با این حال، این افزایش سراسری در مقایسه با میانگین بلندمدت تصویر متفاوتی ارائه میدهد؛ بهگونهای که تنها ۷ ایستگاه از مجموع ۱۶ ایستگاه مورد بررسی (حدود ۴۴ درصد) بارشی بالاتر از میانگین بلندمدت خود ثبت کردهاند و ۹ شهرستان همچنان زیر میانگین نرمال اقلیمی قرار دارند.
این موضوع نشان میدهد که هرچند وضعیت کوتاهمدت بهبود یافته، اما در بلندمدت هنوز بخشی از استان با کمبود نسبی بارش مواجه است.
شولآباد، سپیددشت و رومشکان؛ رتبه اول تا سوم
ایستگاههایی مانند شولآباد، سپیددشت، رومشکان، کوهدشت، ایمانآباد، پلدختر و خرمآباد توانستهاند در سال زراعی جاری عملکردی بالاتر از میانگین بلندمدت خود ثبت کنند.
در مقابل، ایستگاههایی مانند بروجرد، دورود، الشتر، نورآباد، ازنا، سیلاخور، ریمله، سرابدوره و الیگودرز همچنان در مقایسه با میانگین بلندمدت با کاهش نسبی بارش مواجه بودهاند.
از منظر رتبهبندی میزان بارش در سال زراعی جاری نیز تفاوتهای چشمگیری میان شهرستانها دیده میشود. در صدر فهرست پُربارشترین نقاط استان، شولآباد با ۹۱۴.۹ میلیمتر بارش قرار دارد که فاصله قابل توجهی با سایر نقاط دارد و همچنان بهعنوان کانون اصلی بارش در استان شناخته میشود.
پس از آن، سپیددشت با ۵۹۴.۹ میلیمتر در رتبه دوم و رومشکان با ۴۹۵.۴ میلیمتر در رتبه سوم قرار گرفتهاند.
در ادامه، کوهدشت با ۴۰۳.۰ میلیمتر و ایمانآباد با ۴۰۱.۹ میلیمتر در رتبههای بعدی قرار دارند که همگی از وضعیت نسبتاً پُربارش برخوردارند.
در ردههای میانی، خرمآباد با ۳۹۲.۷ میلیمتر، ریمله با ۳۹۲.۶ میلیمتر، سرابدوره با ۳۸۵.۸ میلیمتر، نورآباد با ۳۵۴.۵ میلیمتر، دورود با ۳۴۷.۵ میلیمتر و الشتر با ۳۱۶.۳ میلیمتر قرار دارند که نشاندهنده شرایط نزدیک به نرمال یا کمی پایینتر از نرمال در این مناطق است.
بارشهای اخیر لرستان جان دوباره به تالابهای پلدختر بخشید
گزارشهای هواشناسی لرستان درباره وضعیت بارشهای سال زراعی جاری که از شرایط نزدیک به نرمال حکایت دارد، اثرات این بارشها بر منابع طبیعی و زیستبومهای آبی استان نیز بهطور محسوسی نمایان شده است؛ بهگونهای که تالابهای شهرستان پلدختر در پی بارندگیهای اخیر شاهد افزایش قابل توجه تراز آب و بهبود وضعیت اکولوژیکی بودهاند.
کامران فرمانپور مدیرکل حفاظت محیطزیست لرستان در جریان بازدید از تالابهای ۱۱ گانه شهرستان پلدختر اظهار داشت: با توجه به بارشهای مؤثر اخیر در سطح استان لرستان که در برخی ایستگاهها حتی بالاتر از میانگین بلندمدت نیز ثبت شده است، ورودی روانابها به حوضههای آبگیر تالابهای پلدختر افزایش یافته و این امر موجب بالا آمدن سطح آب و گسترش پهنههای آبی این زیستبومها شده است.
وی افزود: این شرایط بارشی، که همراستا با گزارشهای هواشناسی مبنی بر بهبود نسبی وضعیت بارش نسبت به سال گذشته ارزیابی میشود، نقش مهمی در احیای تالابها و بازگشت آنها به وضعیت تعادل هیدرولوژیکی ایفا کرده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست لرستان تصریح کرد: افزایش سطح آب تالابها علاوه بر بهبود وضعیت هیدرولوژیکی، موجب تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و ارتقای ظرفیت ذخیره طبیعی آب در منطقه شده و این موضوع نشانهای از اثرگذاری مستقیم بارشهای اخیر بر بهبود شرایط اکولوژیکی تالابهای پلدختر است.
فرمانپور ادامه داد: تداوم وضعیت بارشی مناسب در استان، در صورت مدیریت صحیح منابع آب، میتواند نقش مهمی در پایداری تالابها و تقویت عملکرد طبیعی آنها در تنظیم چرخههای آبی و اکولوژیکی ایفا کند.
وی با اشاره به جایگاه مهم تالابهای پلدختر در تنوع زیستی استان گفت: این تالابها مجموعهای از تالابهای دائمی و فصلی هستند که علاوه بر نقش در حفظ تعادل محیطزیستی، از ظرفیتهای مهم طبیعی و گردشگری لرستان نیز محسوب میشوند.
آبخیزداری در لرستان؛ کاهش خسارت سیلاب و افزایش بهرهوری بارشها
در این میان با توجه به اینکه در برخی نقاط نیز بارشهای قابل توجهی نسبت به سال گذشته ثبت شده است، نقش مدیریت حوضههای آبخیز در بهرهبرداری بهینه از این بارشها و کاهش خسارات ناشی از روانابهای سطحی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
شیرزاد نجفی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با اشاره به اثربخشی پروژههای آبخیزداری در کنترل سیلابهای ناشی از بارشهای اخیر فروردین ۱۴۰۵ به خبرنگار مهر گفت: لرستان بهعنوان یکی از کانونهای اصلی تولید رواناب در کشور، همواره در معرض نوسانات شدید بارندگی قرار دارد و همین موضوع اهمیت مدیریت علمی بارشها را دوچندان میکند.
وی با تأکید بر ارتباط مستقیم وضعیت بارشهای اخیر با عملکرد طرحهای آبخیزداری تصریح کرد: در صورت نبود سازههای آبخیزداری، بخش عمدهای از این حجم بارش به رواناب مخرب تبدیل میشد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان ادامه داد: در شرایط طبیعی، بخشی از بارشها تبخیر و بخشی به رواناب تبدیل میشود، اما اجرای طرحهای آبخیزداری موجب افزایش نفوذ آب در خاک و کاهش قابل توجه حجم رواناب شده است؛ بهگونهای که در بارشهای اخیر، سهم نفوذ آب تقریباً دو برابر و میزان رواناب به شکل محسوسی کاهش یافته است.
نجفی با اشاره به اثرات این طرحها در مقیاس حوضههای آبخیز استان گفت: در حوضههای شمال خرمآباد و سایر مناطق، اجرای پروژههای آبخیزداری موجب کاهش پیک سیلاب، کنترل فرسایش خاک و کاهش فشار بر زیرساختهای شهری و روستایی شده است؛ موضوعی که در شرایط بارشهای نسبتاً مطلوب سال جاری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی ادامه داد: همچنین کاهش تنش آبی در دشتهایی مانند کوهدشت، رومشکان و سیلاخور از دیگر نتایج مثبت این اقدامات است که در کنار بهبود وضعیت بارشهای سال زراعی جاری، نقش مهمی در پایداری منابع آبی استان دارد.
کشاورزی استان وابسته به بارشهای فصلی
بنابراین گزارش، در مجموع، تحلیل دادههای بارشی لرستان نشان میدهد که استان در سال زراعی جاری از نظر مقایسه با سال گذشته در وضعیت بهتری قرار گرفته، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت همچنان با نوسانات و کمبودهای منطقهای مواجه است.
نکته مهم دیگر در تحلیل دادههای بارشی لرستان، نقش این اطلاعات در مدیریت کشاورزی و منابع آب است. کشاورزی استان به شدت وابسته به بارشهای فصلی است و هرگونه نوسان در این الگو میتواند بهطور مستقیم بر تولید محصولات زراعی و باغی تأثیر بگذارد.
نظر شما